Exodus 1:1 – 2:22

Inleiding

In onze wandeling door het Oude Testament zijn we aangekomen bij ‘De tijd van Mozes en Jozua’ - de vijfde periode in het Overzicht van het OT. In die tijd keert het volk Israël - na een verblijf van 215 jaar in Egypte - onder leiding van Mozes en Jozua terug naar Kanaän en gaat het weer wonen in het land dat God aan Abraham beloofd heeft. De bijbel beschrijft die periode in de boeken Exodus t/m Jozua.

Gods volk keert terug naar eigen bodem, dwars door alle moeilijkheden van binnenuit en van buitenaf heen. Het is een stukje bijbelse geschiedenis met een enorme impact: er komen geestelijke processen aan het licht die je in eigen leven en gemeente kunt herkennen.

Een sprong in de tijd

Het boek Genesis eindigt in hoofdstuk 50 met de dood van Jozef in 1635 vC. Het boek Exodus begint in hoofdstuk 2 met de geboorte van Mozes in 1571 vC. Daartussen zit een sprong in de tijd: vierenzestig jaar. In die jaren verslechtert de situatie van de Israëlieten in Egypte. Exodus 1 beschrijft die verandering. De geboorte van Mozes vormt daarin een belangrijk keerpunt.

Mozes’ afkomst

De bijbel beschrijft de afkomst van Mozes. Hij is een achterkleinzoon van Levi, een oudere broer van Jozef. Genesis 46:11 noemt de zonen van deze Levi: Gerson, Kehat en Merari. Numeri 26:59 noemt ook een dochter van Levi: Jochebed. Zij wordt in Egypte geboren en is daarom veel jonger dan haar broers.

De zonen van Kehat worden vermeld in Exodus 6:18: Amram, Jishar, Chebron en Uzziël. De oudste zoon van Kehat - Amram - trouwt met Jochebed, de jongere zus van Kehat (Ex.6:20). Amram trouwt dus met zijn tante.

Amram en Jochebed krijgen drie kinderen: Mirjam, Aäron en Mozes. Zowel de vader als de moeder van Mozes komen dus uit de stam Levi: Mozes is op en top een Leviet.

De situatie in Egypte verandert

Als Mozes wordt geboren is de situatie van de nakomelingen van Jakob in Egypte al drastisch veranderd. In Jozefs tijd ging het allemaal heel goed met hen in het land Gosen, maar in Mozes' tijd waait de wind uit een andere hoek. Exodus 1 vertelt dat de generatiegenoten van Jozef sterven en dat hun nakomelingen veel kinderen krijgen. De tijden van ‘onvruchtbaarheid’ zijn voorbij. Denk hierbij terug aan wat Abraham en Sara alsook Isaak en Rebekka op dit terrein in Kanaän hebben meegemaakt. In Egypte lijkt die vijand geen macht en invloed meer te hebben. De Israëlieten worden zo talrijk dat ze het hele land bevolken (Ex.1:7). Bij de geboorte van Mozes kun je al van een 'volk' spreken.

Als het op het ene terrein goed gaat, zoekt de tegenstander van God en zijn volk-in-wording een ander terrein om dat volk dwars te zitten, klein te krijgen en uit te roeien. Hij vindt een nieuwe invalshoek: bij de farao’s, de koningen van Egypte.

Nieuwe dynastie

In Jozefs tijd behoren die farao’s tot de Hyksos, een dynastie van herder-koningen: vreemde heersers die van buiten Egypte aan de macht zijn gekomen in Egypte. Die Hyksos zijn dus geen echte Egyptenaren: die houden geen kudden, hebben geen veestapel, die ‘herderen’ niet. De farao van Jozef wél (Gen.47:6).

De Egyptenaren hadden het niet zo op met die ‘vreemde’ farao's. Op een bepaald moment zien zij kans om deze Hyksos te verdrijven - dat betekent: uitmoorden en verjagen. Waarna er een nieuwe farao aantreedt, en er een nieuw koningshuis, een nieuwe dynastie in Egypte aan de macht komt (Ex.1:8). Die nieuwe farao wil alle herinneringen aan het oude regime uitwissen: het leven onder die vreemde heersers is voor de geboren Egyptenaren in zekere zin ‘vernederend’ geweest.

Jozef wordt vergeten

In dat ‘uitwissen’ neemt de nieuwe farao ook Jozef mee: ook hij was iemand van ‘buiten’. Dat Jozef geen heerser is geweest die Egypte heeft onderdrukt, maar Egypte juist van de hongersnood heeft gered, doet er voor deze nieuwe farao niet toe. Hij zet een streep onder alles wat is geweest.

Exodus 1:8 zegt dat de nieuwe koning Jozef niet heeft gekend. Maar zo lang is dat nog niet geleden. Ik vermoed dat hij Jozef niet heeft willen kennen en daarom ook alle beloften die de farao in Jozefs tijd aan Jakob en zijn nakomelingen heeft gedaan aan zijn laars lapt. Dat is allemaal verleden tijd; er begint nu een nieuwe periode in Egypte.

Een volk dat gevreesd wordt

De nieuwe farao ziet in zijn land een vreemd volk wonen dat steeds talrijker wordt. Hij gaat dat volk vrezen. Ze nemen steeds meer ruimte in, het hele land raakt ermee vol, en hij ziet dat als een groot gevaar van binnenuit. Stel dat er een vijand van buitenaf komt die aansluiting zoekt bij dat volk binnen zijn grenzen. Dan kan het helemaal mis gaan.

Als deze farao zich in de (recente) geschiedenis had verdiept, had hij geweten dat Jakob alleen maar tot zegen is geweest voor de farao van Egypte, en dat Jozef als onderkoning in Egypte alleen maar het goede heeft gedaan voor het volk van Egypte: geheel in lijn met Gods bedoeling. God heeft Abraham en zijn nakomelingen niet geroepen om een ander volk te bedreigen, maar om als volk-van-God alle volken van de aarde tot zegen te zijn.

Je ziet hier het werk van de vijand: hij zorgt ervoor dat de nieuwe farao het volk Israël als een ‘gevaar’ gaat zien en maatregelen treft om het van de aardbodem te laten verdwijnen.

Conflict

Op het moment dat Jakob op de grens van Kanaän staat en naar Egypte gaat, zegt God tegen hem: Ga maar, Ik zal jullie daar tot een groot volk laten worden. God zegt daarmee tegen zijn volk: Ik maak je ‘groot’. Satan zegt via de farao tegen datzelfde volk: ik zal je ‘klein’ krijgen.

Vanaf het ontstaan van het rijk der duisternis is dit het conflict in de hemelsferen rondom de mens: God wil mensen groot maken, Satan wil mensen klein houden. God wil mensen verhogen, Satan wil mensen vernederen. God wil mensen er laten ‘zijn’, in zijn koninkrijk laten leven, Satan wil mensen van de aardbodem laten verdwijnen.

Farao neemt maatregelen

De farao neemt maatregelen tegen de Hebreeën, en hij doet dat met ‘beleid’. In Exodus 1:10 staat: Laten we verstandig handelen en voorkomen dat dit volk nog groter wordt. De NBG zegt: Laten we met beleid tegen hen optreden. De Naardense bijbel heeft hier: Laten we wijs handelen. Over welk beleid en welke wijsheid gaat het hier? Niet het verstand en de wijsheid van ‘boven’, vanuit Gods koninkrijk. Hier is een heel andere bron aan het werk.

De farao stelt slavendrijvers aan die de Israëlieten tot zware arbeid dwingen. Ze moeten voor de farao grote voorraadsteden bouwen: Pitom en Raämses (Ex.1:11). Farao denkt: als ik dat volk afmat en onder zware druk zet, houdt het wel op met zich te vermenigvuldigen. En ondertussen versterk ik mijn eigen land. Dat lijkt wijs beleid, maar het komt van ‘beneden’.

Farao bereikt zijn doel niet; integendeel. Exodus 1:12 zegt: hoe meer de Israëlieten onderdrukt werden, des te talrijker ze werden. Hoe meer onderdrukking, des te meer vrucht. De tegenstander loopt altijd achter de feiten aan; met welke maatregelen hij ook denkt de zaak te keren, hij is altijd te laat. Het echte wijze beleid komt (alleen) van God.

Als de farao bemerkt dat de eerste maatregelen niet werken, komt hij met een pakket aanvullende maatregelen: hij laat het volk nog veel harder werken. Dat lees je in Exodus 1:13-16. De Israëlieten worden afgebeuld en mishandeld, hun leven wordt ‘ondraaglijk’ gemaakt. Er moet keihard worden gewerkt, tichelstenen worden gemaakt, en allerlei zware arbeid op het veld worden verricht.

Sifra en Pua

Maar dat is niet het enige: alle Hebreeuwse jongetjes die geboren worden, moeten worden gedood. De farao wil dat gruwelijke werk laten uitvoeren door de vroedvrouwen die hij kent en die bij de Hebreeën werken, Sifra en Pua. De NBV spreekt in Exodus 1:15 over Hebreeuwse vroedvrouwen. Dat is niet juist. Andere vertalingen zijn duidelijker: het gaat om de vroedvrouwen van de Hebreeuwse vrouwen, van wie de een Sifra heet en de ander Pua. Het zijn dus Egyptische vroedvrouwen, bekenden van de farao, die waarschijnlijk ook leiding gaven aan de vroedvrouwen die bij de Hebreeuwse vrouwen werkten. Zij moeten de jongetjes doden.

Sifra en Pua zijn ‘prachtvrouwen’: hun namen betekenen ‘schoonheid’ en ‘schittering’, ‘mooi’ en ‘prachtig’. Zoals vaak bij mensen in de Bijbel drukt de naam iets uit van het wezen. Het gaat bij Sifra en Pua niet over hun uiterlijk, maar vooral over hun innerlijk: zij doen van nature wat de wet gebiedt, zij tonen barmhartigheid, vanuit eerbied voor het leven en ontzag voor God. Vanuit hun hart gaan zij in tegen het gebod van de farao: ze doen niet wat hij zegt, ze laten de jongetjes in leven. En terwijl zij dat doen, worden zij ook zélf door God gezegend met nakomelingen (Ex.1:21). Wie zegent, zal gezegend zijn: een bijbels principe.

De farao geeft dan het bevel aan heel zijn volk om elk Hebreeuws jongetje dat geboren wordt in de Nijl te werpen (vs.22).

De geboorte van Mozes

In die ‘onmogelijke’ situatie wordt Mozes geboren. Zijn oudere broertje Aäron, twee of drie jaar ouder, leeft nog: het laatstgenoemde bevel van de farao is dus nog maar enkele jaren of maanden daarvoor uitgevaardigd. Aäron is niet in de Nijl gegooid, maar Mozes wordt met de dood bedreigd.

Jochebed ziet hoe mooi haar pasgeborene is (Ex.2:2). De Naardense Bijbel zegt hier: ze ziet hem aan: ja, goed is hij! Als vele eeuwen later Stefanus zich voor het Sanhedrin verdedigt, zegt hij dat Mozes uitzonderlijk mooi is (Hand.7:20). De Hebreeënschrijver zegt van Mozes’ ouders: zij zagen dat hij een prachtig en door God begenadigd kind was (12:23 Amp). Zien Amram en Jochebed bij Mozes’ geboorte méér dan een mooie baby? Krijgen zij iets te zien van wat God in hem ziet? Bij de schepping ziet God dat het goed is, zéér goed zelfs! Komt die gedachte ook op in het hart van Amram en Jochebed?

Wat er op dat moment in hen is omgegaan, weten we niet. Eén ding is zeker: zij weten dat dit kind niet dood mag gaan, dat zij Mozes moeten verbergen en bewaren. Hebreeën 11:23 zegt dat Mozes’ ouders dit in en door hun geloof doen. Zij houden Mozes drie maanden verborgen. Niet alleen omdat zij hem graag in leven willen houden. Zij zijn Jozef niet vergeten, met name zijn profetie over die komende uittocht (Gen.50:24). Voor hen staat die belofte van God nog steeds recht overeind: zij mogen terugkeren naar Kanaän, het land dat God aan hun voorvader Abraham heeft beloofd. Die belofte had God ook aan Jakob bevestigd toen hij met zijn familie op de grens van Kanaän en Egypte stond (Gen.46:4). Zij geloven dat God deze jongen wil inzetten om zijn volk uit Egypte te verlossen en naar Kanaän terug te brengen.

Het biezen kistje: een ark

Wat doet Jochebed op grond van dit geloof? Zij handelt met wijs beleid, en wordt daarin gezegend door God. Als zij na drie maanden beseft dat zij Mozes niet langer verborgen kan houden, ontvangt ze wijsheid van boven: ze neemt een biezen kistje en bestrijkt het met pek. In het Hebreeuws staat: zij bouwt een ark - precies hetzelfde woord als in Genesis 6, waar Noach een ark bouwt. De Naardense Bijbel zegt: zij neemt een arkje van biezen. Jochebed bouwt voor haar kind een arkje, net zoals de ark waarin destijds het hele menselijke geslacht mocht binnengaan en redding heeft mogen ervaren. Terwijl ze met dat ‘arkje’ bezig is geweest, zal zij aan die grote ark gedacht hebben, en zich vol geloof gericht hebben op de redding en verlossing die God - mede door dit biezen mandje heen - voor haar pasgeborene zou gaan bewerken.

Ze legt Mozes niet ‘te vondeling’: zij zet het arkje neer op de plaats waar de dochter van de farao gewend is om zich te baden, tussen het riet aan de oever van de Nijl. En ze zet Mirjam op de uitkijk.

Jochebed laat haar kind niet in de Nijl gooien of in de handen van de farao vallen. Ze geeft hem vol geloof en vertrouwen in Gods handen, hopend op de barmhartigheid van de dochter van de farao. Zij zal die vrouw eerder ontmoet en gezien hebben, en daarbij iets geproefd hebben van haar goede hart.

De dochter van de farao

Als farao's dochter even later bij de Nijl aankomt om zich te baden, merkt zij het kistje op. En zij toont dan liefde en ontferming, net zoals Sifra en Pua dat eerder deden. Al is haar vader een tiran, deze dochter van de farao moet ook een ‘prachtvrouw’ geweest zijn: zij wil Mozes laten leven en zoekt daartoe de weg. Mirjam schiet haar te hulp en vraagt of ze voor deze baby een voedster zal zoeken. Waarna ze meteen haar moeder gaat halen. Dit is geen toevallige ‘samenloop van omstandigheden’, maar een zorgvuldig uitgedacht plan dat de Heer door Jochebeds geloof in haar hart heeft doen opkomen.

Jochebed krijgt Mozes terug om hem verder te zogen en op te voeden, en ze wordt er nog voor betaald ook. Wat zal Jochebed die avond samen met haar man en kinderen de Heer gedankt hebben dat ze Mozes van de Heer heeft ‘teruggekregen’ en zijn opvoeding weer ter hand mag nemen. Waarschijnlijk is Mozes een van de weinige jongetjes uit die tijd die in leven is gebleven.

Mozes wordt opgevoed

Amram en Jochebed mogen voor Mozes zorgen totdat hij groot genoeg is om naar de dochter van de farao te gaan (Ex.2:10). Dat opvoeden en grootbrengen is méér dan ‘zogen’ en borstvoeding geven. Zogen houdt na drie à vier jaar op: een kind is dan ‘gespeend’. Opvoeden en grootbrengen doelt op het tot kennis van jaren brengen, het leren onderscheiden van goed en kwaad, het leren om bewuste keuzen te maken, het bijbrengen van verantwoordelijkheid voor eigen woorden en daden, voor eigen gedrag en opstelling. Een proces dat geruime tijd is beslag neemt, waarschijnlijk zo’n tien tot twaalf jaar.

Een belangrijke en zeer waardevolle tijd waarin Mozes niet alleen in zichtbaar en lichamelijk opzicht groot wordt, maar ook in geestelijk en innerlijk opzicht. Zijn moeder zal hem in die jaren bekend gemaakt hebben met de dingen van God, met zijn beloften aan Abraham, Isaak en Jakob, met het zicht op en verlangen naar de komst van Gods Messias. Jochebed zal de tijd die haar gegeven is, benut hebben en ‘alles’ gegeven hebben.

Door het zware slavenwerk dat zijn vader Amram iedere dag voor de farao moet doen, zal de jonge Mozes ook de noodzaak van die verlossing uit slavernij hebben beseft en naar die uittocht van het volk uit Egypte hebben uitgezien. Zijn ouders zullen hem verteld hebben wat zij bij zijn geboorte van God hebben ontvangen, wat zij in hun hart hebben ‘omgedragen’ en hoe de Heer hen in die eerste maanden van zijn leven tegemoet is gekomen.

Geloof gewekt

Ik vermoed dat Mozes dit onderwijs van zijn ouders heeft ‘ingedronken’ en daar in geloof in is meegegaan. Het zal iets in hem hebben ‘gewekt’: een verlangen om die God ook zélf te leren kennen, zo nog méér van Hem te ontvangen, en zich ook zélf, net zoals zijn voorvader Abraham, in te zetten voor de verwerkelijking van Gods plan. Wellicht dat Mozes op jonge leeftijd ook al iets heeft opgemerkt van het ‘onzienlijke’ van de Onzienlijke (vgl. Heb.11:27) - het staat niet beschreven. In ieder geval heeft hij dat geloof in God en dat verlangen naar God kunnen ‘vasthouden’ en verder kunnen ‘uitbouwen’ als hij na die jaren in het gezin van Amram en Jochebed naar dochter van de farao wordt gebracht.

Aan het hof van farao

De dochter van de farao adopteert Mozes als haar ‘eigen’ zoon. Volgens de commentaren is die prinses waarschijnlijk wél getrouwd geweest, maar in haar huwelijk kinderloos gebleven. Zij geeft hem die naam ‘Mozes’. In het Egyptisch betekent dit ‘zoon van’ - vergelijkbaar met Ramses: ‘zoon van Ra’. In het Hebreeuws heeft deze naam een andere betekenis: uitgetrokken. Met deze Egyptische naam geeft de dochter van de farao hem dus een naam die in het Hebreeuws een prachtige betekenis heeft: uit het water getrokken, gered, de geredde. Of zij die Hebreeuwse betekenis op dat moment kende, is niet bekend. Hoe dan ook: Mozes is gered om te redden, om een heel volk uit het water - uit de dood - te redden, om dat uitverkoren volk van God uit de handen van de farao te redden en te laten leven naar Gods wil.

Onderwijs en innerlijke groei

Aan het hof van de farao wordt Mozes onderwezen in alle kennis en wijsheid van de Egyptenaren - dat zegt Stefanus in Handelingen 7:22. Mozes wordt opgevoed als een prins, hij wordt ‘machtig in woord en daad’. Hij wordt niet alleen lichamelijk groot; hij wordt ook innerlijk groot. Hij wordt geen ‘Egyptenaar’, ook al moet hij er in die tijd wél zo hebben uitgezien: later in Midjan wordt hij door de dochters van Jetro voor een Egyptenaar aangezien. Hij maakt kennis met alle wijsheid en kennis van de Egyptenaren, inclusief hun occulte wijsheid over godsdienstige zaken en praktijken, maar innerlijk blijft hij een Hebreeër en houdt hij in zijn hart contact met de God van zijn vader en moeder.

Wat een wonder van God dat Mozes midden in die occulte wereld van Egypte en in het centrum van de macht een Hebreeër is gebleven! Terwijl hij in de zichtbare wereld enorme perspectieven heeft, misschien zelfs aanspraak kan maken op de troon, blijft hij trouw aan de God van zijn ouders en wil hij vanuit zijn geloof in God omzien naar de mensen van zijn eigen volk. Hebreeën 11:24 zegt: door het geloof heeft Mozes geweigerd door te gaan voor een zoon van de dochter van de farao. Door zijn geloof, zijn persoonlijk geloof.

Mozes zoekt zijn broeders op

De bijbel pakt de het verhaal van zijn leven weer op als Mozes ongeveer veertig jaar is. Hij zoekt dan zijn broeders op, de mensen van zijn volk (Ex.2:11). Handelingen 7:23 (NBG) zegt: het komt in zijn hart op om naar zijn broeders te gaan. Mozes weet dat het volk waartoe hij behoort het op dat moment heel moeilijk heeft. In zijn hart draagt hij nog steeds de woorden en beloften mee die zijn vader en moeder namens God over hem hebben uitgesproken. Door zijn (groeiende) geloof in God hebben die woorden en beloften in de jaren aan het hof van Egypte voor hem steeds meer waarde en betekenis gekregen.

Ik vermoed dat Mozes zich op dat moment al door God ‘geroepen’ weet, dat de onzienlijke God hem dan al iets heeft ‘geopenbaard’, tot zijn hart heeft gesproken - in overeenstemming met, en in het verlengde van de profetieën van Jakob en Jozef (Gen.48:21, 50:24). Je kunt dat opmaken uit wat Stefanus in Handelingen 7:25 over hem zegt: Hij meende dat zijn volksgenoten zouden begrijpen dat God hen door zijn toedoen wilde bevrijden, maar ze begrepen het niet.

Nog niet rijp

Als Mozes bij zijn broeders in het land Gosen aankomt, ziet hij dat het daar niet goed gaat. Wat gebeurt er vanbinnen bij deze veertigjarige prins van Egypte, als hij ziet dat een Egyptische opzichter een van zijn broeders doodslaat en dat niemand tussenbeide komt? Vanuit het verlangen om zijn broeders tegemoet te treden, hen uit die situatie van slavernij te redden, wil hij zijn invloed en positie aan het hof van Egypte aanwenden om tussenbeide te komen. Maar Mozes blijkt op dat moment in geestelijke opzicht nog niet ‘rijp’ te zijn om dit goede verlangen naar Gods wil en bedoeling uit te werken. Hij is nog gevoelig voor andere geesten dan Gods geest, voor de invloed en werkingen van machten uit zijn voorgeslacht.

In Genesis 49 spreekt Jakob onder leiding van God zich uit over zijn zonen, de toekomstige stamvaders van Israël. In vers 5 koppelt hij Levi en Simeon aan elkaar: Simeon en Levi zijn broeders; hun gereedschappen zijn werktuigen van geweld. In deze twee broers is een geest van geweld werkzaam, en op dat bewuste moment blijkt dat die macht - via Kehat en Amram - ook in het leven van Mozes, de achterkleinzoon van Levi, werkzaam wordt.

Mozes kijkt om zich heen en slaat de Egyptenaar dood. Het geweld uit de duisternis, werkzaam in het voorgeslacht van Mozes, mengt zich met het goede verlangen van Mozes om te verlossen en overschaduwt dat verlangen in deze actie. Zodra hij de Egyptenaar heeft neergeslagen, overvalt hem schrik en schaamte: wat heb ik gedaan? Hij verbergt het lichaam onder het zand en gaat ervandoor.

Verwarring

Dat moet in Mozes’ hart heel wat verwarring hebben gegeven. En dat is herkenbaar voor ieder van ons: er gebeurt iets waarvan je dacht dat het goed ging, en opeens komt er iets tevoorschijn dat alles ‘omdraait’. De inzet is misschien goed, maar de uitwerking is fout. Vele eeuwen later profeteert Zacharia: Niet door kracht, noch door geweld, maar door mijn geest zal het geschieden (Zac.4:6 NBG). Dat moet Mozes nog leren: hij is een volwassen man geworden die onderwezen is in alle kennis van Egypte, maar hij moet nog groeien in de kennis van God.

De dag daarop wordt die verwarring alleen maar groter. Als Mozes dan weer in het land Gosen is ziet hij twee Hebreeuwse broeders tegenover elkaar staan die met elkaar op de vuist gaan. Als hij hen daarop aanspreekt, krijgt hij te horen: Wie heeft jou als leider en rechter over ons aangesteld? Wil je mij soms ook doodslaan, zoals je die Egyptenaar hebt gedaan? Mozes’ goede bedoeling wordt niet begrepen, zijn hulp wordt niet geaccepteerd, er ontstaat zelfs ‘verzet’ tegen zijn bemoeienis.

Het volk is er dus ook nog niet klaar voor. Het samengaan en samenwerken van Mozes met zijn broeders wordt onmogelijk gemaakt door de machten en werkingen vanuit het rijk der duisternis: bij Mozes door het geweld vanuit zijn voorgeslacht, bij zijn broeders door het verzet en de ongezeglijkheid die ‘kenmerkend’ zal worden voor het hele volk Israël. De situatie is nog niet rijp.

Mozes moet vluchten

Alles wordt bekend, ook aan het hof. De farao verneemt het en zoekt Mozes te doden. Dat lees je in Exodus 2:15. Er zit maar één ding op voor Mozes: vluchten, hij moet ‘weg’ uit Egypte. Is hij gedesillusioneerd, boos, teleurgesteld? Zijn eigen broeders willen hem niet en nu keert ook de farao zich tegen hem. Het lijkt of God hem in de kou laat staan. Probeer je de ontstane situatie maar eens voor te stellen: om heel je roeping los te laten en je hele geloof en vertrouwen in God op te zeggen: als het allemaal zó moet…

Reageert Mozes zo? Gooit hij het bijltje erbij nee? Lijdt zijn geloof schipbreuk? Ik vermoed dat de vijand in de onzienlijke wereld daarop heeft aangewerkt: hij wil op dit moeilijke moment Mozes geestelijk onderuit halen en daarmee Gods bedoeling met hem ‘onmogelijk’ maken. Maar dat gebeurt niet: Mozes’ geloof lijdt geen schipbreuk: in de onzienlijke wereld blijft hij staan voor de Onzienlijke.

Je zou uit Exodus 2:15 kunnen opmaken dat Mozes uit angst voor de farao uit Egypte wegvlucht. Hebreeën 11:27 toont een ander beeld: Door zijn geloof verliet hij Egypte zonder angst voor de woede van de koning; hij volhardde, als zag hij de Onzienlijke. De NBG zegt hier: Hij bleef standvastig, als ziende de Onzienlijke. Mozes zegt zijn geloof en vertrouwen in God niet op; integendeel! Hij laat zijn roeping niet los, al beseft hij dat de juiste tijd voor de uitvoering daarvan nog niet gekomen is, en dat het beter is om uit te wijken naar Midjan. Hij volhardt, hij blijft standvastig. Hij blijft zich richten op Gods wil en bedoeling - ook in deze, voor hem zo heel andere situatie. Hij houdt vast aan wat God tot zijn hart heeft gesproken en blijft uitzien naar de beloning (Heb.11:26a), naar de verdere vervulling van Gods beloften.

Ontmoeting bij de bron

Mozes vlucht naar Midjan en zoekt daar verblijf. Hij gaat bij waterput zitten, bij een bron (Ex.2:15 NaB). Er komen dan zeven dochters van de priester van Midjan met hun kudden naar de bron om voor de schapen en geiten van hun vader water te putten. Maar er komen op dat moment ook herders die de meisjes willen wegjagen, omdat zij hun dieren eerst willen laten drinken. De zeven meisjes hebben geen broer om hen te verdedigen. Mozes ziet het gebeuren en treedt op als hun beschermer: hij verjaagt de vijandige herders en drenkt hun vee. Dapper en beheerst: hij dient de zeven zusters als een broer.

De meisjes gaan naar huis, en hun vader Reüel - of Jetro - verbaast zich dat ze zo vlug thuis zijn. Er was iemand bij de bron die ons geholpen heeft, zeggen ze. Waar is die man? Ga hem halen! Zo komt Mozes bij Jetro in huis, en deze haalt hem over om bij hem te blijven.

Een nieuw leven in Midjan

In het huis van Jetro begint voor Mozes een nieuwe fase. Hij krijgt diens dochter Sippora tot vrouw. Zij baart hem een zoon en Mozes noemt hem Gersom. Want, zegt hij: ik ben een vreemdeling geworden en woon in een land dat ik niet ken (Ex.2:22). Sippora begrijpt hem: zij is een goede en lieve vrouw voor Mozes.

In de jaren die volgen weidt Mozes de schapen en de geiten van zijn schoonvader. De toekomstige leider van Israël moet niet als prins, koning of geweldenaar optreden, maar vooral leren ‘herderen’. Hij moet de werkingen van de vijanden uit zijn voorgeslacht gaan onderkennen en overwinnen, en hen buiten de deur houden. Hij moet geduld en zachtmoedigheid leren, op God leren wachten, en het voortaan van Hem gaan verwachten.

In Midjan begint opnieuw een periode van veertig jaar in Mozes’ leven, waarin hij door God ‘onderwezen’ wordt in de wijsheid en kennis van de Onzienlijke. Wat een belangrijke periode is dat voor hem geworden, wat heeft hij in die veertig jaar veel geleerd. Hij wordt tachtig jaar. Je zou kunnen denken: de beste jaren van zijn jaren zijn voorbij. Maar nee: hij heeft ook daarna nog veertig jaar te gaan. Daarover de volgende keer.